Artikelen

SF Terra nummer 208

IJzeren mannen

Tekst: Wout Jut

Robots spreekt tot onze verbeelding. Er zijn oneindig veel verhalen over geschreven. De robot-boeken van Isaac Asimov met hun beroemde drie wetten van de robotica en het bedenken van het positronisch brein hebben bijvoorbeeld een enorme invloed gehad op de Science Fiction.

Hoeveel soorten "IJzeren mannen" kennen we? De filmindustrie heeft ons nogal wat voorgeschoteld. Meestal worden ze robots genoemd, maar er zijn cyborgs (Arnold Schwarzenegger: de Terminator) en androïden (Data van Star Trek: The Next Generation, Andrew Martin van Bicentennial Man). Deze twee types lijken precies op mensen en kunnen zich prima in een menselijke omgeving ophouden.
Er zijn ook synthetische androïdes, zoals Bishop uit de films Aliens en Alien³, de silicates (of AI's) uit de serie Space: Above and beyond of de menselijke variant van de Cylons uit de hitserie Battlestar Galactica.
Deze serie draait de rollen om. Mens bouwt een robot, de robot rebelleert en bouwt vervolgens een "robot" van vlees en bloed. Het verhaal van de nieuwe serie Battlestar Galactica is overigens donkerder, gewelddadiger en serieuzer van opzet dan het origineel uiy begin jaren '80 en geeft menselijke drama een grote plaats . De mensheid creëerde androïden, de Cylons, om het leven in de Twaalf Koloniën wat gemakkelijker te maken. Helaas, op een dag besluiten de Cylons in opstand te komen en verklaren de mensheid de oorlog. Na een wapenstilstand vertrekken de Cylons naar een andere planeet. De vrede duurt veertig jaar lang, en dan komen de Cylons terug en roeien bijna de gehele mensheid uit. Tot grote verrassing van de overlevenden, zijn de nieuwe Cylons niet te onderscheiden van mensen. Ze kunnen zelfs zwanger raken!

Beetje mens, beetje robot
Dan heb je ook nog half mens, half robot, zoals de Borg uit Star Trek: TNG of Murphy van Robocop. Deze robots zijn van een geheel andere orde en lijken zelfs een stap terug. Ze zijn meestal wel sterker dan een gewoon mens, maar vaak net zo sterfelijk als hun menselijke makers.

De Borg uit Star Trek wil je ook niet tegenkomen. Ze vormen een collectief (individuen bestaan niet in hun organisatiestructuur) van honderden mensachtige soorten en zijn aangepast met mechanische implantaten. Wanneer je de pech hebt de Borg tegen te komen, assimileren zij je voor betere technologie of kennis. Een proces wat dus nooit vrijwillig verloopt.
Gelukkig assimileren ze niet elk ras die ze tegenkomen in de uitgestrektheid van het heelal. Zit je als samenleving nog in het stenen tijdperk, dan zit je gebeiteld. De borg selecteren enkel individu's en rassen die een bijdrage kunnen leveren in hun zoektocht naar perfectie, dit op basis hoever een ras technologisch gevorderd is. Wanneer je dus hun begroeting hoort:
"We are the Borg. Resistance as you know it is over. We will add your biological and technological distinctiveness to our own. Resistance if futile!" dan is het echt gedaan met de pret.
 Fans van Doctor Who zijn uiteraard bekend met de Cybermen. Ze zijn niet zo heel veel anders dan de Borg (die dertig jaar later werd bedacht). Cybermen zijn mensen die hun lichaamsdelen hebben vervangen door cybernetische systemen. Vandaar de naam. Deze aanpassingen aan hun lichaam is gedaan uit noodzaak doordat door een explosie hun planeet Mandas, een zusterplaneet van de Aarde, op drift is geraakt en verdween uit ons zonnestelsel.
Ze zijn zowat onverwoestbaar, maar hebben één zwakte. Goud is dodelijk voor deze jongens.

Grootste invloed
De grootste invloed op ons huidige denkbeeld op robots komt misschien nog wel door Isaac Asimov. Hij schreef een groot aantal sciencefiction boeken en introduceerde de drie wetten van de robotica.

Eerste Wet: Een robot mag een mens geen letsel toebrengen of door niet te handelen toestaan dat een mens letsel oploopt.
Tweede Wet: Een robot moet de bevelen uitvoeren die hem door mensen gegeven worden,
behalve als die opdrachten in strijd zijn met de Eerste Wet.
Derde Wet: Een robot moet zijn eigen bestaan beschermen, voor zover die bescherming niet in strijd is met de Eerste of Tweede Wet.

Twee recente films die gebruik maken van de drie wetten zijn Bicentennial Man en I, Robot.
De film Bicentennial Man is gebaseerd op de roman The Positronic Man en volgt het leven van een huishoudrobot genaamd Andrew( Robin Williams). De familie Martin koopt de androïde om te helpen in het huishouden. Algauw merkt de familie dat Andrew beschikt over menselijke emoties, onbekend bij robots. Dat brengt hem naar een reis van tweehonderd jaar, op zoek naar zijn menselijkheid. Wat dus centraal staat in Bicentennial Man is het leven van één robot, zijn kijk op de wereld en zijn wens geaccepteerd te worden dat hij meer is dan een zielloze machine.
I, Robot maakt ook gebruik de drie wetten en het positronisch brein, maar vooral de gevaren die hierin schuilt. Detective Del Spooner (Will Smith) beschouwd robots als een potentieel gevaar, al zijn ze gemaakt om de mens te beschermen en de te dienen. Dr. Lanning, medewerker en bedenker van de drie wetten, is vermoordt en een robot is de hoofdverdachte. De ware toedracht is echter stukken ernstiger dan verwacht. V.I.K.I., een supercomputer die alle nieuwe robots bestuurt, beschouwd de mens als een gevaar voor zichzelf door de grote criminaliteit en milieuvervuiling. geen uitroeiing hier, maar wel een ongewenst in bescherming nemen tegen zichzelf door de robots.

I'll be back
Aan de andere kant van het spectrum, hoewel zeker in de vervolgfilms niet gespeend van enig menselijk gedrag, staat de ruigste robot uit de filmgeschiedenis: de Terminator, gespeeld door Arnold "I'll be back" Schwarzenegger. De Terminator is juist gemaakt om mensen te doden en wil je hem als je "beschermengel", dan zal je hem eerst moeten vangen en herprogrammeren. In The Terminator wordt een Cyborg naar het verleden gestuurd om Sarah Conner (Linda Hamilton) te doden, de moeder van John Conner die later uitgroeid tot leider van het verzet. Het verzet weet een verzetsstrijder, Kyle Reese, ook naar het verleden te sturen die de Terminator moet vernietigen. In Terminator 2: Judgement Day en Terminator 3: Rise of the Machines keert Arnold (met zijn donkere zonnebril) terug, een hergeprogrammeerde cyborg die John Conner moet beschermen tegen een andere en een meer geavanceerder Terminator. In juni 2009 wordt met Terminator Salvation: The Future Begins de start gegeven voor een nieuwe Terminator-trilogie. Voor dit vierde deel is het scenario inmiddels af en de opnames zijn (als het goed is) al begonnen, met Christian Bale in de hoofdrol als John Connor. Volgens Harry Sloan van MGM zal Arnold terugkeren voor een kleine rol als de Terminator wegens het contract die hij afsloot voor Terminator 3.

Laurel en Hardy in Star Wars
Twee robots die zeer geliefd zijn bij het publiek zijn ongetwijfeld RD-D2 en C-3PO uit de filmreeks Star Wars. Deze twee robots zorgen voor de komische noot in de film en zijn vergelijkbaar met het komisch duo Laurel en Hardy. De leukste film is misschien nog wel Robots. Deze digitale animatiefilm volgt de jonge, idealistische uitvinder Rodney Copperbottom die samen met een groepje verstoten robots, geleid door de hyperactieve Fender (Robin Williams) de strijd aangaat tegen de nieuwe baas in Bigweld Industries. Vorig jaar werd de bioscoopbezoeker getrakteerd met robots van een geheel ander kaliber. Our World. Their War was de tagline van de bioscoophit Transformers waarin metershoge transformerende Autobots het opnemen tegen de kwaadaardige Decepticons. Nostalgie vierde hoogtij voor de fans wanneer Optimus Prime, met de originele stem van Peter Cullen, voor het eerst sprak.

De stripwereld
Archie, de man van staal. Zijn kracht is enorm. Wie van de huidige jeugd kent hem nog? De tekenaar Ted Kearon schreef en tekende Archie voor het eerst en de man van staal verscheen in Engeland in de stripmagazine "Lion"(1952-1974), Eerst als "The jungle Robot", en later als "Robot Archie". Archie (zijn naam groot beschreven op zijn borst) werd gebouwd door Prof. C.R. Ritchie en werd bediend door zijn neefje Ted Ritchie en zijn beste vriend Ken Dale. Ted en Ken ondernemen met hun stalen vriend vele avonturen en vaak worden zij door Archie uit levensgevaarlijke situaties gered.
Vanaf 1963 verschenen de verhalen in Nederland in het weekblad Sjors in stripvorm met als titel Archie de man van staal. De Nederlandse tekenaar en scenarist Bert Bus zette de verhalen voort. In totaal zijn twee series van Archie verschenen. De eerste serie van acht delen 1963 t/m 1973 en de tweede serie van negen delen 1980 t/m 1982. In 2004 verscheen het laatste tiende deel.
Superman is algemeen bekend als de man van staal, al is hij allesbehalve dat. Oké, hij is onkwetsbaar. Schiet een kogel, of een raket, op hem af en hij overleefd het gewoon. Hij is supersterk, kan vliegen, door muren kijken (en door je kleding. Kinkie.) en er komen hittestralen uit zijn ogen. Desalniettemin blijft hij een man van vlees en bloed.
Allemaal IJzeren mannen. Echte Iron Men. En daarmee hebben we dan een brug geslagen naar de komende film Iron Man. Het is natuurlijk hartstikke leuk om deze bijzondere superheld te bespreken. Maar nee, dat zal in het volgende nummer worden besproken. Nog eventjes geduld dus.

Robots in de realiteit
De Tsjechische schrijver Karel Capek was de eerste die in 1920 het woord robot gebruikte voor zijn toneelstuk R.U.R. (Rossum's Universal Robots). Het woord was afgeleid van het Tsjechische woord robota, dat werk betekent.
In de praktijk zijn robots een onderdeel in het dagelijks leven. Ze worden gebruikt om auto's in elkaar te zetten, bommen onschadelijk te maken, zelfs om het gras te maaien. De Amerikaanse defensie maakt gebruik van autonome verkenningsvliegtuigen, zoals de Raven en de Predator die worden ingezet in Irak.
Sondes, stukken goedkoper dan astronauten, hebben ons heel wat informatie gegeven over de planeten en manen in ons zonnestelsel. Vooral deze machines zijn zeer geavanceerd en in staat allerlei zelfstandige waarnemingen te verrichten. Als wetenschapper heb je ook weinig keus. Directe besturing wordt onmogelijk gemaakt door de enorme afstanden tussen de planeten in de ruimte.
Met zulke zelfstandige robots kom je algauw met de vraag; 'Hoe intelligent zijn ze? Kunstmatige Intelligentie is altijd een welkom onderwerp geweest in Hollywood, maar in de werkelijkheid zijn wetenschappers druk bezig computers, en dan vooral de software, steeds beter te maken.
Aan de Universiteit van Amsterdam kunnen studenten leren hoe ze machines zo intelligent mogelijk moeten maken. Wil je alle facetten van kunstmatige intelligentie begrijpen, dan moet je gebruik maken van kennis en inzichten uit veel verschillende disciplines zoals informatica, wiskunde, psychologie, logica, filosofie en taalkunde. Allemaal van groot belang voor het vak Kunstmatige Intelligentie.
Een leuk voorbeeld is de robotvoetbal die in staat moet zijn te kunnen waarnemen waar hij is, zijn medespelers en tegenstanders. Hij moet kunnen bepalen wat de beste mogelijkheden in het spel zijn én deze benutten. Het gehele samenspel van waarneming, reflectie en handeling wordt door de studenten bestudeerd en geanalyseerd.
Een ander voorbeeld is de spraakanalyse. Wanneer je een klacht of een vraag hebt aan een bedrijf wordt deze steeds vaker behandeld door een computer

Tin Man

Wie weet zich de film The Wiz voor de geest te halen? Ik weet dat ik hem ooit eens gezien heb en dat Michael Jackson de vogelverschrikker speelde. Het boek The Wizard of Oz, geschreven door L. Frack Baum in 1900 is al heel wat keren verfilmd, en de leukste is waarschijnlijk The Muppets' Wizard of Oz uit 2005. In al deze versies heeft Dorothy gezelschap van een blikken man (die op zoek is naar zijn hart), een leeuw (op zoek naar moed) en een vogelverschrikker die zonder verstand zit. Oh, en laten we haar hond niet vergeten, Toto.
SCI FI Channel heeft een driedelige miniserie uitgebracht genaamd Tin Man met een 21-jarige Dorothy (Zooey Deschanel van Hitchhiker's Guide) in de hoofdrol. De serie verschilt in heel wat opzichten met het boek en de films. Zo is er bijvoorbeeld geen blikken man meer, maar de agent Cain die beter bekend staat als Tin Man. Dan heb je een geleerde man, Glitch, die letterlijk zijn hersenen kwijt is (die zijn gestolen) en de manbeest Raw, die zichzelf niet al te moedig vindt. En Dorothy krijgt het zelf ook nogal te verduren. Haar ouders blijken robots te zijn uit de Outer Zone (OZ) en een gemene koningin Azkadellia heeft het op haar voorzien.

Trivia: De premiére van de miniserie versloeg Taken (de vorige recordhouder met 6.1 miljoen kijkers) qua kijkcijfers van een miniserie op SciFi. Er keken 6.3 miljoen mensen naar het eerste deel.